Kalça ekleminin doğumdan itibaren normal şekilde gelişmemesi durumudur. Kalça yuvası ve uyluk kemiği başı uyumsuz şekilde konumlanır. Gelişimsel kalça çıkığı, bebeklikte veya erken çocuklukta fark edilir. Tedavi edilmezse yürüyüş bozukluklarına ve eklem problemlerine yol açabilir. Erken teşhis için ultrason taramaları yapılır. Tedavide bandaj, atel veya gerekirse cerrahi yöntemler uygulanır.
Gelişimsel Kalça Çıkığı Belirtileri Nelerdir?
Bebekte iki bacak arasında belirgin bir uzunluk farkı görülebilir. Çıkık olan taraftaki bacak diğerine göre daha kısa görünebilir. Bebeklerin bacakları açılmak istendiğinde sınırlı bir hareket gözlenir. Özellikle bebeğin kalçasını açarak bacakları yana doğru ayırmak zorlaşabilir. Bebek sırtüstü yatarken dizler büküldüğünde, diz seviyeleri farklılık gösterebilir.
Kalça ya da uyluk bölgesinde deri kıvrımlarında asimetri fark edilir. Daha ileri yaşlarda yürümeye başlayan çocuklarda topallama görülmesi yaygındır. İki taraflı kalça çıkığında çocuk “ördek yürüyüşü” denilen şekilde yürüyebilir. Kalça hareket ettirilirken tıklama veya sürtünme sesi duyulabilir. Bu, kalçanın yerinden oynadığına işaret edebilir. Bebeklerin yaşıtlarına göre daha geç yürümesi gelişimsel kalça çıkığı belirtisi olabilir. Çocuk yürümeye başladığında yürüyüşte dengesizlikler ortaya çıkabilir.
Gelişimsel Kalça Çıkığı Neden Olur?
Ailede kalça çıkığı öyküsü olanlarda risk artar. Genetik faktörler kalça ekleminin gelişiminde önemli rol oynar. Özellikle kız çocuklarında daha sık görülür. Bebeğin anne karnında rahim duvarına veya annenin leğen kemiğine sıkışması kalça eklemine baskı yapabilir. Bebeklerin baş aşağı durmaması (makat gelişi) gelişimsel kalça çıkığı riskini artırır. Annenin hamilelik döneminde salgıladığı hormonlar, bebeğin eklemlerini gevşetebilir. Bu durum kalça ekleminin çıkmasına zemin hazırlar. Kız bebekler hormonlara karşı daha duyarlı oldukları için risk altındadırlar. Kundaklama sırasında bacakların sıkıca sarılması kalçanın doğru gelişimini engeller. Özellikle bacakların düz ve birbirine bitişik tutulduğu kundaklama yöntemleri risk oluşturur. Bacakların hareketine izin veren gevşek sarım yöntemleri tercih edilmelidir.
Bazı bebeklerde kalça eklemi yuvası (asetabulum) yeterince derin olmayabilir. Bu da femur başının yerinde durmasını zorlaştırır. Kas tonusu ile ilgili problemler de eklem dengesizliğine yol açabilir. Rahmin daha dar olması nedeniyle ilk gebelikteki bebeklerin riski daha yüksektir. Bebek gelişimini sınırlayan dar rahim ortamı, kalça eklemine baskı yapabilir. İkiz veya üçüz gebeliklerde rahim içindeki alan kısıtlı olduğu için kalça eklemleri baskıya maruz kalabilir. Erken teşhis, tedavi edilebilir olmasını sağlar. Doğumdan hemen sonra yapılan kalça ultrasonu, gelişimsel kalça çıkığı durumunu tespit etmede en etkili yöntemdir. Kundaklama alışkanlıklarının değiştirilmesi ve düzenli doktor kontrolleri de riski azaltır.
Gelişimsel Kalça Çıkığı Nasıl Tedavi Edilir?
Yeni doğanlarda kalça çıkığı erken teşhis edilirse, tedavi süreci daha basit ve etkili olabilir. Düzenli muayeneler ve ultrason ile kalça gelişimi izlenir. Hafif vakalarda kalça kendiliğinden düzelebilir. Pavlik bandajı kullanımı, bebeklerde yaygın olarak kullanılan bir bandaj yöntemidir. Kalçayı doğru pozisyonda tutarak eklem gelişimini destekler. 6 aydan küçük bebeklerde tercih edilir ve 6-12 hafta boyunca sürekli takılması önerilir.
Eğer Pavlik bandajı yeterli olmazsa, bacak ve kalça belirli bir pozisyonda alçıya alınarak kalça eklemi düzeltilir. Genellikle 6-18 ay arası çocuklarda kullanılır. Kalça eklemi yerine oturtulurken cerrahi müdahaleye gerek kalmadan işlem yapılır. Çocuk anestezi altına alınarak uygulanır. Sonrasında alçı kullanılarak kalçanın sabit kalması sağlanır. İleri seviyedeki vakalarda cerrahi tedavi gerekebilir.
Kalça eklemi açılarak kemik ve eklem doğru pozisyona getirilir. Ameliyat sonrası iyileşme süreci alçı veya atel desteğiyle sürdürülür. Çocuğun yaşı ilerledikçe kalça eklemi bozuk gelişmişse kemik yapısını değiştirmek için osteotomi uygulanır. Bu işlem kalça ekleminin daha iyi yerleşmesini sağlar ve uzun vadeli sorunları önler. Ameliyat sonrası kalça kaslarının güçlendirilmesi ve hareket açıklığının artırılması için fizik tedavi önerilir.
Çocuğun hareket kabiliyetini artırmak ve kalıcı sakatlıkları önlemek amaçlanır. Tedavi sonrasında düzenli takip muayeneleri yapılır. Özellikle büyüme sürecinde kalça eklemindeki gelişimin izlenmesi önemlidir. Kalça ekleminde tekrarlama veya ek sorunların önüne geçmek için ortopedist kontrolleri devam eder. Bu tedavi yöntemleri, hastanın yaşına, kalça çıkığının seviyesine ve gelişim sürecine göre belirlenir. Gelişimsel kalça çıkığı erken teşhis edildiğinde tedavi daha etkili olur. İleri vakalarda cerrahi seçenekler gerekebilir.
